حقوق مالکیت معنوی یا فکری ، مفهوم حقوق نوینی است که از فعالیت ها و محصولات فکری در زمینه های تجاری ، علمی – ادبی و هنری حمایت می کند.

اگر بخواهیم تعریف مشخصی از مالکیت معنوی ( فکری) تعریف مشخص و ساده ای ارایه دهیم می توان گفت: مالکیت معنوی به حقوقی گفته می‌شود که به صاحبان آن حق بهره‌وری از فعالیت‌های فکری و ابتکاری انسان را می‌دهد و ارزش اقتصادی و قابلیت داد وستد دارد ولی موضوع آن شیء معین مادی نیست.

مصادیق مالکیت معنوی بر اساس بند ۸ ماده ۴ کنوانسیون جهانی wipo :

  • آثار ادبی ، هنری، علمی
  • نمایش های هنرمندان بازیگر، صدای ضبط شده ، برنامه های رادیویی
  • اختراعات در کلیه زمینخ های فعالیت انسان
  • کشفیات علمی
  • طراحی های صنعتی
  • علائم تجاری، علایم خدماتی ، نام های تجاری و عناوین
  • جمایت در برابر رقابت نامطلوب

و سایر حقوقی که ناشی از فعالیت معنوی در قلمرو صنعتی ، علمی ، ادبی و هنری می باشد.

 

در سال ۱۳۴۸ با تصویب قانون حمایت از حقوق مولفان و منصفان و هنرمندان مالکیت ادبی و هنری به رسمیت شناخته شد و تکمیل این قانون به جهت رفع نواقص در سال ۱۳۵۲ قانونی تحت عنوان ترجمه و تکثیر نشریات و آثار صوتی به تصویب رسید.قانون ثبت علائم و اختراعات ایران در مورد مالکیت فکری ددر ماده ۲۶ مقرر می کند:

هر قسم اکتشاف یا اختراع جدید در شعب مختلف صنعتی یا فلاحتی( زراعی یا کشاورزی ) به کاشف آن حق انحصاری می دهد که بر طبق شرایط و در مدت مقرره در این قانون از اکتشاف یا اختراع خود استفاده نماید، مشروط بر اینکه اکتشاف یا اختراع مزبور مطابق این قانون در اداره ثبت اسناد تهران به ثبت رسیده باشد و در ماده ۲۷ همان قانون مواردی که اختراع محسوب می گردد را بدین صورت بیان می نماید:

هر کس مدعی یکی از امور زیر باشد می تواند تقاضای ثبت نماید:

  • ابداع هر محصول صنعتی جدید.
  • کشف هر وسیله جدید یا اعمال وسایل موجوده به طریق جدید برای تحصیل یک نتیجه یا محصول صنعتی یا فلاحتی.

 

مالکیت معنوی

متداولترین سوالاتی برای مخترعین و مبتکرین در حوزه مالکیت فکری و ثبت اختراع پیش می آید:

 

  • برای ثبت اختراع به کجا مراجعه کنیم؟
  • در ارزیابی اختراعات چه مواردی مورد توجه قرار می گیرد؟
  • اعتبار ورقه اختراع چند سال است؟
  • نحوه تجاری سازی اختراع به چند صورت وجود دارد؟

 

پاسخ سوالات :

اولا برای ثبت اختراع نیاز به مراجعه حضوری نیست، فرآیند ثبت اختراع به صورت الکترونیکی و از طریق سایت اداره کل مالکیت صنعتی به آدرس  http://www.ssaa.ir/سازمان ثبت اسناد و املاک کشور  انجام می شود.محصول و یا فرآیند مورد ادعا باید چهار ویژگی داشته باشد تا بتوان از آن به عنوان اختراع نام برد:

  1. باید جدید باشد ( البته هم بصورت داخلی هم بصورت جهانی)
  2. باید دارای گام ابتکاری باشد.
  3. قابلیت کاربرد صنعتی داشته باشد.
  4. افشای دقیق اطلاعات.

در ایران مدت اعتبار ورقه ثبت اختراع به تقاضای مخترع ۵ یا ۱۰ یا ۱۵ و نهایتا به ۲۰ سال خواهد بود که باید صراحتا در ورقه ثبت اختراع قید شود.

 

چند توصیه برای تجاری سازی اختراع  :

  • تولید و بازاریابی محصول بر اساس اختراع توسط مالکین
  • سرمایه گذاری مشترک
  • فروش کامل حقوق پتنت( اختراع ثبت شده)

 

با تشکر از گروه تحریریه :
محمد جابری( کارشناس ارشد حقوق)